Het Haagse voortgezet onderwijs kan een heus team inschakelen dat hulp biedt bij het invullen van de lessen levensbeschouwelijke vorming.

Jongeren moet je zoeken waar ze wél zijn

‘De christelijke maatschappij bestaat niet meer.' Moni Zahn merkt dat wanneer ze scholen bezoekt. Per klas is er vaak maar één leerling kerkelijk actief. Hooguit vier zijn er gedoopt. Zahn werkt in het project Een school met een meerwaarde, een samenwerkingsverband van Dekenaat Vliethaghe en Stek (voor stad en kerk). Een team van drie consulenten (Femke Brand, Nelianne Koffeman en Moni Zahn) ondersteunt scholen voor voortgezet onderwijs bij levensbeschouwelijke vorming. Ze adviseren bij interreligieuze vragen en bij vieringen en themaprojecten op school. Daarnaast organiseren ze onder andere bezoeken aan maatschappelijke projecten en kloosterdagen.
Hindoes, moslims, christenen en leerlingen die ‘nergens aan doen' leven in steeds meer gemengde samenstelling naast elkaar op school. ‘Het is belangrijk dat je weet met wie je samen leeft en leert', vindt Brand. ‘Dat christenen leren over de islam en moslims over het christendom.' Hoe gemengder een school, des te eerder komt een dialoog tot stand. Je informatiebron zit naast je in de schoolbank. Op ‘witte' scholen is die dialoog minder vanzelfsprekend. Zij hebben in dat opzicht een achterstand, ze moeten er bewuster naar zoeken. Het kan wel en het gebeurt ook, bijvoorbeeld door het inschakelen van gastsprekers. Het team van Een school met een meerwaarde kan hierbij adviseren en bemiddelen.

Gesprekspartner

Koffeman constateert dat docenten godsdienst of levensbeschouwing soms erg alleen staan binnen de school. ‘De andere docenten zien het belang niet van het vak levensbeschouwing. Soms is de godsdienstdocent de enige die nog een dagopening doet.' De consulenten willen ook voor zulke docenten een gesprekspartner zijn. ‘Op die manier hebben ze iemand met wie ze hardop kunnen nadenken over de manier waarop ze een lessenserie of viering eens anders kunnen aanpakken. Niet omdat wij het allemaal weten en zij niet, maar omdat twee meer weten dan één.'
De consulenten vinden de lesmethoden voor levensbeschouwing vaak te sterk gericht op het verwerven van kennis. Maar kennis alleen bereidt niet voor op het leven. Zahn vertelt hoe ze met een groep leerlingen een bezoek bracht aan het huiskamerproject voor prostituees. ‘Ze zeiden: op school hebben we van alles geleerd over seksualiteit. Maar ze hebben ons niet geleerd hoe we daarmee om moeten gaan.'

Indringende vragen

Het team ziet wel een kentering. ‘Steeds meer scholen willen niet meer alleen een kennisfabriek zijn die leerlingen klaarstoomt voor een prestatiegerichte maatschappij. Ze zoeken naar een eigen identiteit. Ze willen sfeer in de school en hebben het over waarden en normen.' Met hun aanbod haakt het project Een school met een meerwaarde daarop in. De consulenten hebben in het kerkelijk jeugd- en jongerenwerk ervaring opgedaan met werkvormen die jongeren ‘meer bieden dan de optelsom van kennis en vaardigheden'. Docenten kunnen daar gebruik van maken bij de voorbereiding van vieringen of themabijeenkomsten, of één van de kant-en-klare lespakketten kopen. Een andere werkvorm bestaat eruit dat jongeren alleen of als groep een dag meelopen op een zorgplek, een plek waar aandacht en zorg voor mensen is. Die bezoeken aan bijvoorbeeld daklozenopvang of het huiskamerproject voor prostituees confronteren de jongeren met indringende vragen. Ze zien dat er zomaar iets mis kan gaan in hun leven. En ze vragen zich af: wie zijn dan mijn vrienden? Wat is de zin van mijn leven? Wie geeft mijn leven zin?

Denken en doen

Voor het Dekenaat en Stek is het contact met scholen belangrijk. ‘Jongeren zie je zelden nog in de kerk. Daarom besloten we ze op te zoeken waar ze wel te vinden zijn: op school. Zo leveren we toch een bijdrage aan de levensbeschouwelijke vorming van jongeren.'
‘Wij willen ze aan het denken zetten', zegt Zahn. ‘En aan het doen!' vult haar collega Brand aan. Leerlingen kunnen ook als vrijwilliger ervaringen opdoen bij maatschappelijke projecten. ‘Zo leren ze verantwoordelijkheid te nemen voor de samenleving.'

(In: Kerk in Den Haag, februari 2005)